We kiezen een gemeenteraad omdat we verwachten dat onze vertegenwoordigers richting geven aan het gemeentelijke beleid. We kiezen politici die andere prioriteiten kunnen stellen, andere accenten kunnen leggen en soms juist willen breken met wat er jarenlang is gedaan.

Maar is dat in de praktijk wel zo vanzelfsprekend?

Tijdens mijn inmiddels ruim tweeënhalf jaar durende discussie met de gemeente Coevorden over een parkeersituatie bij mijn woning, ben ik mij steeds meer gaan afvragen hoe de verhoudingen binnen het gemeentebestuur werkelijk liggen.

Wat begon als een praktisch probleem met zeven parkeerplaatsen, is inmiddels uitgegroeid tot een vraag over bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Ik heb gesprekken gevoerd met ambtenaren en wethouders, brieven gestuurd aan het college en de gemeenteraad en verschillende oplossingen aangedragen. Toch blijft een persoonlijke, inhoudelijke reactie vanuit het politieke bestuur uit. De antwoorden komen hoofdzakelijk vanuit de ambtelijke organisatie, waarbij steeds opnieuw wordt verwezen naar vastgesteld beleid.

Tijdens een van die gesprekken werd een opmerking gemaakt die mij is bijgebleven. De betreffende ambtenaar gaf aan dat de periode na gemeenteraadsverkiezingen voor hem een lastige tijd is, omdat het nieuwe bestuur weer op één lijn moet worden gebracht. De precieze woorden weet ik niet meer, maar de strekking was voor mij duidelijk genoeg om aan het denken te worden gezet.

Want wacht eens even. Wie moet zich eigenlijk aan wie aanpassen?

Natuurlijk hebben ambtenaren kennis, ervaring en deskundigheid. Zij bereiden beleid voor, adviseren bestuurders en zorgen voor de uitvoering. Daar is niets mis mee. Sterker nog, een goed functionerende ambtelijke organisatie is onmisbaar.

Maar adviseren is iets anders dan bepalen. En uitvoeren is iets anders dan besturen.

De gemeenteraad wordt door inwoners gekozen om kaders te stellen, beleid te controleren en het college ter verantwoording te roepen. Het college is verantwoordelijk voor het bestuur en moet politieke keuzes kunnen maken. Ambtenaren ondersteunen dat proces, maar nemen de politieke verantwoordelijkheid niet over.

Wanneer echter de indruk ontstaat dat een nieuw gekozen bestuur vooral moet worden ingepast in de bestaande ambtelijke werkwijze, vraag ik mij af waar de politieke zelfstandigheid blijft.

Mijn eigen parkeerdossier is daarvan misschien maar een klein voorbeeld. Maar als een inwoner zich jarenlang tot ambtenaren, wethouders, het college en de gemeenteraad moet wenden en uiteindelijk vooral antwoorden krijgt vanuit dezelfde ambtelijke organisatie, dan ontstaat vanzelf de vraag wie hier eigenlijk aan het stuur zit.

Het gaat mij daarbij niet om het gelijk krijgen over zeven parkeerplaatsen. Het gaat om iets fundamentelers: de verhouding tussen inwoners, gekozen bestuurders en de ambtelijke organisatie.

Een gemeentebestuur moet zich niet verschuilen achter de ambtelijke organisatie. En een gemeenteraad moet niet alleen kaders vaststellen, maar ook daadwerkelijk controleren of het college zijn verantwoordelijkheid neemt.

We hebben onze vertegenwoordigers gekozen met de verwachting dat zij richting geven aan het gemeentelijke beleid. Niet om uitsluitend te bevestigen wat er binnen de organisatie al jarenlang gebruikelijk is.

Een ambtelijke organisatie mag best stevig adviseren, waarschuwen en wijzen op de gevolgen van politieke keuzes. Maar uiteindelijk zijn het de gekozen bestuurders die de verantwoordelijkheid dragen. Daar hoort ook bij dat zij inwoners persoonlijk te woord staan wanneer die zich rechtstreeks tot hen wenden.

Democratie is meer dan eens in de vier jaar een vakje rood kleuren. Democratie betekent ook dat gekozen vertegenwoordigers aanspreekbaar zijn, verantwoording afleggen en daadwerkelijk invloed uitoefenen op het bestuur.

Misschien moeten we daarom niet alleen kijken naar wie er in het gemeentehuis op de bestuurdersstoelen zitten, maar ook naar de vraag wie daar in de dagelijkse praktijk werkelijk de koers bepaalt.

Want uiteindelijk is de vraag heel eenvoudig: wie bestuurt eigenlijk onze gemeente? De mensen die wij kiezen, of de organisatie die zij geacht worden aan te sturen?