Maar zodra de boer iets met die ruimte wil doen, wordt het ingewikkeld.

Dan verschijnt de provincie met een omgevingsvisie.

Een prachtig woord trouwens: omgevingsvisie. Het klinkt alsof iemand met een verrekijker naar het landschap heeft gekeken en vervolgens zorgvuldig heeft bedacht hoe we het allemaal mooier kunnen maken.

Maar achter dat keurige woord zit een harde werkelijkheid: wie mag straks nog wat doen met de grond?

De boeren hebben inmiddels hun zorgen uitgesproken. En eerlijk gezegd kun je ze moeilijk ongelijk geven. Want de landbouw krijgt opnieuw een hele boodschappenlijst voorgeschoteld. Minder stikstof. Meer natuur. Water vasthouden. Bodem verbeteren. Landschap versterken. Klimaatdoelen halen. Energie produceren. En ondertussen moet er natuurlijk ook nog gewoon een boterham verdiend worden.

Dat laatste lijkt in beleidsstukken soms een detail.

De provincie wil vooral balans. Dat is bestuurlijk een heerlijk woord. Niemand kan ertegen zijn. Wie wil er nu geen balans?

Maar vraag een boer wat die balans in de praktijk betekent.

Misschien een bedrijf dat niet meer mag uitbreiden. Een vergunning die jaren duurt. Een investering die eerst wordt aangemoedigd en vervolgens door nieuwe regelgeving economisch onhaalbaar wordt. Of grond die wel eigendom is van de boer, maar waarvan de overheid steeds nauwkeuriger bepaalt wat ermee mag gebeuren.

En dan wordt gezegd: de landbouw moet toekomstbestendig worden.

Natuurlijk moet de landbouw toekomstbestendig worden. Maar dan moet het beleid dat ook zijn.

Want daar wringt het.

Een boer investeert niet voor drie jaar. Een stal, kas, erfverharding, machines of bedrijfsaanpassing zijn investeringen voor tientallen jaren. Als de overheid vandaag zegt: investeer maar in verduurzaming, moet zij morgen niet met een nieuwe regel komen waardoor die investering ineens een probleem wordt.

Dat is geen toekomstvisie.

Dat is ondernemen met een blinddoek om.

En ondertussen wordt Zuidoost-Drenthe geconfronteerd met een andere werkelijkheid. We willen woningen bouwen. Bedrijventerreinen uitbreiden. Infrastructuur verbeteren. Energie opwekken. Natuur herstellen. Water bergen. En we hebben ook nog ambities met de glastuinbouw rond Erica en Klazienaveen.

Iedereen wil ruimte.

Alleen de ruimte zelf wordt niet groter.

Dus wordt het tijd dat de provincie ophoudt met doen alsof iedere doelstelling tegelijkertijd gerealiseerd kan worden zonder keuzes te maken.

Dat kan namelijk niet.

Je kunt niet én landbouwgrond behouden, én duizenden woningen bouwen, én natuur uitbreiden, én overal energieopwekking toestaan, én infrastructuur uitbreiden, én het landschap onaangetast laten.

Er moet gekozen worden.

En bij die keuzes hoort wat mij betreft één ongemakkelijke vraag:

Wat willen we eigenlijk met Drenthe?

Een provincie waarin mensen nog kunnen boeren?

Een provincie waarin voedselproductie een plaats heeft?

Een provincie waarin jonge boeren een bedrijf kunnen overnemen zonder eerst een juridische opleiding te volgen?

Of een provincie waarin de landbouw langzaam wordt ingeklemd totdat er uiteindelijk alleen nog een bordje langs de weg staat met de tekst: hier was vroeger een boerderij?

Ik weet het antwoord wel.

De boer hoeft geen uitzonderingspositie.

Maar hij verdient wél duidelijkheid.

Geef hem ruimte om te ondernemen. Stel duidelijke eisen aan natuur, water en milieu. Beloon ondernemers die verduurzamen. Maar stop met beleid waarbij de overheid voortdurend nieuwe doelen toevoegt en vervolgens verbaasd is dat boeren onzeker worden.

Want uiteindelijk eten ook gedeputeerden.

Ook beleidsmakers.

Ook ambtenaren.

En zelfs degene die de volgende omgevingsvisie schrijft, moet 's avonds iets op zijn bord hebben.

Misschien moeten ze daar eens aan denken voordat ze opnieuw een kaart inkleuren.

Drenthe heeft ruimte zat.

De vraag is alleen hoelang de boer nog ruimte krijgt om er daadwerkelijk iets mee te doen.